Demencja to jedno z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa wzrasta liczba osób dotkniętych chorobami otępiennymi, takimi jak choroba Alzheimera czy otępienie naczyniopochodne. Wiele osób zastanawia się, czy istnieją badania pozwalające przewidzieć ryzyko demencji oraz jakie działania mogą pomóc w zapobieganiu jej rozwojowi. W tym artykule przyjrzymy się najnowszym metodom diagnostycznym oraz skutecznej profilaktyce.

Czy istnieją testy pozwalające przewidzieć demencję?

Nie istnieje jednoznaczny test, który z całą pewnością przewidzi, czy dana osoba zachoruje na demencję w przyszłości. Istnieją jednak różne badania, które mogą ocenić ryzyko otępienia na podstawie predyspozycji genetycznych, zmian w mózgu czy pierwszych subtelnych oznak zaburzeń poznawczych.

1. Badania krwi – nowoczesne narzędzie diagnostyczne

W ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje na możliwość wykrycia biomarkerów choroby Alzheimera we krwi. Testy te analizują poziomy amyloidu beta oraz białka tau, które są związane z procesem neurodegeneracyjnym. Chociaż metoda ta nie jest jeszcze powszechnie stosowana w diagnostyce klinicznej, stanowi obiecujące narzędzie w badaniach przesiewowych.

2. Neuroobrazowanie – ocena zmian w mózgu

Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) czy pozytonowa tomografia emisyjna (PET), mogą wykrywać zmiany strukturalne i metaboliczne w mózgu, które pojawiają się jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych.

• MRI pozwala ocenić zaniki w obszarach odpowiedzialnych za pamięć i funkcje poznawcze, takich jak hipokamp.

• PET z wykorzystaniem znaczników amyloidu może wykrywać nagromadzenie nieprawidłowych białek w mózgu, co jest typowe dla choroby Alzheimera.

3. Badania genetyczne – kto jest w grupie ryzyka?

Niektóre osoby mają genetyczną predyspozycję do chorób otępiennych. Szczególnie istotnym markerem ryzyka jest wariant APOE ε4 – jego obecność zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Alzheimera, ale nie przesądza o jej rozwinięciu. Badania genetyczne mogą być pomocne, ale nie są rutynowo zalecane dla wszystkich.

4. Testy neuropsychologiczne – ocena funkcji poznawczych

Badania przesiewowe pomagają wykrywać pierwsze oznaki zaburzeń poznawczych. Do najczęściej stosowanych testów należą:

• Montreal Cognitive Assessment (MoCA) – ocenia pamięć, orientację, funkcje wykonawcze i uwagę,

• Mini-Mental State Examination (MMSE) – test krótkiej oceny stanu psychicznego,

• Test rysowania zegara – prosty sposób na wykrycie wczesnych problemów poznawczych.

Styl życia a ryzyko demencji – co możemy zrobić?

Najnowsze badania* jednoznacznie pokazują, że czynniki związane ze stylem życia odgrywają kluczową rolę w prewencji chorób otępiennych. Odpowiednie działania profilaktyczne mogą znacznie zmniejszyć ryzyko demencji nawet u osób z genetycznymi predyspozycjami.

1. Aktywność fizyczna – klucz do zdrowego mózgu

Regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza ćwiczenia aerobowe (np. szybki marsz, taniec, pływanie), poprawia krążenie krwi w mózgu i wspiera neuroplastyczność. Osoby, które regularnie ćwiczą, mają mniejsze ryzyko demencji.

2. Zdrowa dieta – co warto jeść?

Dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, ryby, oliwę z oliwek i orzechy, zmniejsza stan zapalny i wspiera zdrowie mózgu. Z kolei nadmiar przetworzonych produktów i cukru może zwiększać ryzyko neurodegeneracji.

3. Kontrola chorób przewlekłych

Cukrzyca, nadciśnienie i choroby sercowo-naczyniowe to istotne czynniki ryzyka demencji. Regularna kontrola poziomu cukru we krwi, ciśnienia tętniczego i cholesterolu może pomóc w ochronie funkcji poznawczych.

4. Zdrowie psychiczne i aktywność społeczna

Osoby, które utrzymują regularny kontakt społeczny i angażują się w aktywności intelektualne (np. nauka języków, gra na instrumentach, czytanie), mają niższe ryzyko otępienia. Izolacja społeczna i długotrwały stres mogą przyspieszać procesy neurodegeneracyjne.

5. Jakość snu – regeneracja dla mózgu

Nieodpowiednia ilość snu lub zaburzenia snu (np. bezdech senny) mogą przyczyniać się do odkładania toksycznych białek w mózgu, co zwiększa ryzyko demencji. Choć osoby starsze często śpią krócej, ich mózg nadal potrzebuje ok. 7-8 godzin snu dziennie, zwłaszcza snu głębokiego, który wspiera procesy regeneracyjne.

Podsumowując, chociaż nie istnieje jednoznaczny test, który pozwoli przewidzieć rozwój demencji, nowoczesne metody diagnostyczne mogą pomóc w ocenie ryzyka i wczesnym wykrywaniu zmian w mózgu. Najważniejsze jednak jest to, że styl życia ma ogromne znaczenie w profilaktyce otępienia. Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, kontrola chorób przewlekłych i aktywność umysłowa mogą znacznie zmniejszyć ryzyko rozwoju demencji i uwaga! nawet u osób z predyspozycjami genetycznymi!

Dbanie o mózg to inwestycja na całe życie – warto zacząć już dziś!

---

Czy masz pytania dotyczące profilaktyki demencji?

Podziel się swoimi przemyśleniami w komentarzach! Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o pracy z osobami starszymi i ich wsparciu, zapraszam do moich webinarów i konsultacji.

Roxana

Make Things Happen Today 🚀✨

*Steptoe, A., & Fancourt, D. (2019). “Leading a meaningful life at older ages and its relationship with social engagement, prosperity, health, biology, and time use.” Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(4), 1207–1212.